Onder de vijgenboom

Craig Blomberg geeft in zijn boek 'Jesus and the Gospels' een interessante aanzet voor het verder bestuderen van het verhaal van de roeping van Nathanaël.

Volgens de vertaling van Anne de Vries: Philippus ging Nathanaël opzoeken en vertelde hem: "we hebben hem gevonden die door Mozes genoemd wordt in de wet, en door de profeten. Het is Jezus, de zoon van Jozef, uit Nazareth." "Uit Nazareth!" riep Nathanaël. "Kan dáár iets goeds vandaan komen?" "Kom dan kijken!" zei Philippus. Toen Jezus Nathanaël zag komen zei hij: "Kijk, een echte Israëliet, een man in wie geen greintje oneerlijkheid is!" Nathanaël vroeg: "Waar kent u me van?" Jezus antwoordde: "Ik zag je al onder de vijgeboom zitten voordat Philippus met je sprak." "Meester," zei Nathanaël, "u bent de Zoon van God, u bent de Koning van Israël!"

In dit gedeelte zijn een aantal zaken van belang, die jammergenoeg vaak onder de oppervlakte blijven. Het gaat hier om de vijgenboom en om de beschrijving van Jezus van Nathanaël, in deze weergave 'een echte Israëliet, een man in wie geen greintje oneerlijkheid is'.  

De vijgenboom
Vroeger toen ik dit verhoorde, werd mij verteld dat Nathanaël waarschijnlijk aan het slapen was onder die vijgenboom. Hij had dus ook net zo goed onder een olijfboom kunnen zitten. Het ging om het wonder dat Jezus wist wáár Nathanaël was. Maar het is veel waarschijnlijker dat de vijgenboom wel van belang is. In het Oude Testament en in de Apocriefen wordt een vijgenboom namelijk gebruikt als een beeld voor de toekomstige tijd van het vrederijk en is eschatologisch en messiaans gekleurd. Een voorbeeld hiervan is Micha 4:1, 4. "Geschieden zal het in het latere der dagen dat ... zij zullen zitten ieder onder zijn wijnstok en onder zijn vijgenboom en niemand die hen opschrikt." Daarom is het zo heel verwonderlijk dat Nathanaël ook reageert in messiaanse termen: 'de Koning van Israël' slaat hier duidelijk op de Messias.
In deze context kunnen we ook een 'educated guess' doen naar wat Nathanaël daar onder de boom deed. In de rabbijnse context was de vijgenboom een plaats voor gebed en bestudering van de Schriften. Als Nathanaël dat ook daadwerkelijk gedaan heeft, maakt het iets begrijpelijker waarom Jezus hem een wáre Israëliet noemt.

Een echte Israëliet, zonder bedrog
Een Israëliet zonder bedrog is eigenlijk een contradictio in terminis. De betekenis van de naam van de stamvader van Israël, Jakob, betekent bedrieger. Het wordt daarom vrij algemeen aangenomen dat Jezus hier een woordspelletje maakt.
Ook denken sommigen dat dit gedeelte een allusie is op psalm 32:2: "Zalig een mens wien de ENE een misdaad niet rekent, in wiens geest is geen bedrog."
Hiermee samenhangent kan een lans gebroken worden voor concordant vertalen. Als men zoals Anne de Vries vertaalt: 'een man zonder een greintje oneerlijkheid', of zoals het Nieuwe Testament voor mensen van deze tijd 'recht door zee' vertaalt, dan is de uitdrukking van Jezus wel duidelijker geworden, maar is het veel moeilijker om een allusie op het Oude Testament te kunnen herkennen.

Toegevoegd op: 21 mei 2006

Ga naar:   Startpagina   -   weblog archief

Mijn weblog

Hier schrijf over wat mijn meningen, commentaar bij gebeurtenissen, en alle ander zaken die ik relevant vind voor Nederlands Bijbelvertalingen